AR-GE harcamaları 2016-2025 döneminde 2,5 trilyon lirayı geçerek rekor kırdı

ZEYNEP DUYAR/MERT DAVUT

- Türkiye'nin AR-GE faaliyetlerine ayırdığı harcamalar, 2016-2025 yılları arasında 2,5 trilyon liranın üzerine çıktı. AA muhabirinin Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerini derleyerek ulaştığı bilgilere göre, savunma, havacılık ve uzay gibi stratejik sektörlerde teknolojik gelişime katkı sağlayan AR-GE harcamaları, 10 yıllık sürecin sonunda en yüksek seviyesini gördü.

2016'da 29 milyar 412 milyon lira olan AR-GE harcamaları, 2021'de ilk defa 101 milyar 738 milyon liraya çıktı. Bu harcamalar 2022'de 198 milyar 670 milyon lira düzeyinde kaydedildi. 2023'te 377 milyar 542 milyon lira tutarındaki harcamalar, 2024'te 651 milyar 822 milyon liraya yükseldi.

Geçen yıl da bu tutar, tarihi zirvesi olan 980 milyar 428 milyon lirayı buldu. Böylelikle 2016-2025 yılları arasında AR-GE harcamaları 33 katına yükseldi. 10 yıllık dönemde yapılan toplam harcama ise 2 trilyon 550 milyar 292 milyon liraya ulaştı.

Gayri Safi Yurt İçi AR-GE harcamasının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki payı 2016'da yüzde 1,12 seviyesindeyken, 2025'te 63 trilyon 20 milyar 906 milyon liralık GSYH içindeki payı yüzde 1,55 oldu. Personel sayısında artış yaşandı Anılan dönemde toplam AR-GE personeli sayısına 178 bin 805 kişi eklendi. Tam zaman eş değeri (TZE) bazında 2016'da 139 bin 177 olan personel sayısı, 2025'te 317 bin 982'ye ulaştı.

Geçen yıl kadın AR-GE personeli, 108 bin 453 kişi ile toplam AR-GE personelinin yüzde 34,1'ini meydana getirdi. 2016'da ise 43 bin 48 kişilik kadın personelin toplam içindeki payı yüzde 31,4'tü. Doktora ve eş değeri eğitimlilerin payı yüzde 31 Geçen yılın AR-GE personeli sayıları öğrenim durumları bakımından değerlendirildiğinde, çalışanların yüzde 40,6'sının lisans düzeyinde eğitim aldığı belirlendi.

Bu grubu sırasıyla yüzde 31 payla doktora veya eş değeri, yüzde 19,4 payla yüksek lisans, yüzde 4,9 payla meslek yüksekokulu ve yüzde 4,1 payla lise ve altı eğitim kategorileri izledi. Geçen yıl AR-GE harcamalarının en fazla yapıldığı bölge İstanbul oldu. İstanbul'un ardından Ankara ve Kocaeli ile Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova bölgeleri geldi.

Yüksek teknolojiye yönelik AR-GE harcamaları 10 yılda 45 katına yükseldi İmalat sanayisindeki AR-GE harcamaları teknoloji seviyeleri bakımından incelendiğinde, verilerin kayda alınmaya başladığı 2015'ten 2017'ye kadar orta-yüksek teknoloji yatırımlarının ilk sırada bulunduğu belirlendi. İzleyen yıllarda ise yüksek teknoloji harcamaları, orta-yüksek teknolojiye ayrılan harcamaları aşarak liderliği aldı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Milli Teknoloji Hamlesi çerçevesinde gerçekleştirdiği çalışmalar, yüksek teknolojiye yönelik AR-GE yatırımlarına da hız kazandırdı. Bu çerçevede, 2016'da 3 milyar 452 milyon lira düzeyindeki yüksek teknoloji AR-GE harcaması, 10 yılda yaklaşık 45 katına yükselerek 154 milyar 24 milyon lirayı buldu.

AR-GE'de en büyük harcama yüksek teknolojiye yapıldı İmalat sanayisi AR-GE harcamalarının teknoloji seviyelerine göre dağılımında en büyük payı, yüksek teknoloji grubunda faaliyet gösteren girişimler aldı. Geçen yıl imalat sanayisinde yapılan 322 milyar 656 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 47,7'sinin yüksek teknoloji faaliyetleri yürüten girişimler tarafından gerçekleştirildiği belirlendi.

Bu alanda yapılan toplam AR-GE harcamasının yüzde 40,7'sini orta yüksek, yüzde 7,2'sini orta düşük, yüzde 4,4'ünü ise düşük teknoloji faaliyetleri yürüten girişimler üstlendi. 2016-2025 dönemine ait AR-GE harcamaları ile bu alandaki personel sayıları şu şekilde sıralandı: Yıl Toplam harcama tutarı (Milyon TL) Personel sayısı 2016 29.412 139.177 2017 36.862 158.563 2018 47.802 178.820 2019 56.978 194.952 2020 69.038 218.127 2021 101.738 243.905 2022 198.670 272.638 2023 377.542 290.850 2024 651.822 310.473 2025 980.428 317.982

GENEL TOPLAM

2.550.292